Skrywer: Brand Smit

Slaaf aan die woord

[Agtergrond vir die stukke teks, “Raad oor kom of bly”, “Slaaf aan die woord” en “Oor vriende, en ander persoonlike redes”: ’n Goeie vriendin van my wat ook toe in Kaohsiung gewoon het, het tydens haar vakansie in die Kaap genoem dat sy sommer lus is en bly in Suid-Afrika. Ek het vermoed dat dit net emosie is wat praat, maar ek het nietemin die geleentheid aangegryp om sekere dinge te sê.]

——————–

DINSDAG 3 FEBRUARIE 2004

[…]

Ek haat die rol wat ek soms tot vervelens toe probeer speel. Ek haat dit om voor te gee ek verstaan meer as die gemiddelde ou. Ek haat dit om ’n beeld voor te hou van iemand wat weet wat hy doen. Ongeag of dit is wat jy van my dink of nie, dis die karikatuur wat ek van myself skets op die sosiale landskap.

Hier’s die feite: ek het nog steeds nie besluit of ek op 4 Maart teruggaan Suid-Afrika toe, en of ek nog ’n paar maande hier gaan bly nie.

Ek het twee keuses: 1) bly hier, maar kry meer klasse; of 2) gaan volgende maand terug Suid-Afrika toe en staan my plek vol buite al die sosio-ekonomiese klasse waarvan ek bewus is. It’s a showdown of enormous proportions.

Ek sê altyd ek het my vinger op my eie pols, maar ek begin die idee te kry ek het iets onderskat die afgelope paar maande. Ek is verslaaf daaraan om te skryf. En nie in die romantiese sin van die woord nie. ’n Heroïenverslaafde gaan deur 72 uur van ondraaglike onttrekkingsimptome as hy die dwelm los. Ek glo vas ek sal in ’n bodemlose depressie verval as ek minder begin skryf ter wille van meer klasse, ter wille daarvan om met ál my meubels en ál my koppies en bekers en vadoeke en kussings en ou jeans wat ek vier jaar gelede laas gedra het, te kan teruggaan Suid-Afrika toe, en dan ’n lewe te kan bekostig wat nie te veel wind sal vang nie.

Ek is in ’n netelige posisie. Ek het my siel verkoop ter wille van my saak. En miskien behoort my saak aan ’n Hoër Wese, en dan is dit seker oukei. Maar ek kan nie meer terugdraai nie. Ek het al die ander opsies oorweeg, en te lig bevind. Ek glo nie eens liefde kan my meer help nie. (Vir miskien ’n paar weke sal dit werk, tot ek op die lakens begin notas maak terwyl die vrou wag op iets meer opwindend …)

(Op dié punt het my vingers amper aan die brand geslaan. Ek gaan koop toe instant noodles, rook ’n sigaret, praat met [’n ander vriendin], en lees verder aan my geskiedenisboek. Ek voel nou ietwat beter.)

Ek dink nie dis ’n goeie idee om bogenoemde teks vir jou te stuur nie.

Siende dat ek oënskynlik hierdie teks vir jou skryf om 00:55 op Woensdagoggend 4 Februarie terwyl ek nie eens seker is of jy dit gaan lees nie, dien dit as ’n duidelike bewys van hoe heilig ek Die Woord ag. Soos ek hier sit en hierdie teks dus vir myself skryf – op die oomblik, meer as vir jou, glo ek steeds dit is relevant vir iemand anders as net die uwe.

Ek wens ek en jy kon vir 24 uur liggame geruil het. Ek sou vinnig al jou issues opgelos het, en jy kon … my kop ’n paar keer teen die muur stamp om die los dele uit te skud wat nou al vir jare sorg dat ek soos ’n baba slaap, en soos ’n mal mens wakker is.

Ek dink ek het die idee laat vaar om al my meubels terug te stuur Suid-Afrika toe. Wat gaan ek in elk geval daarmee maak? ’n Karavaan is te klein daarvoor, en ek kan dit nie in ’n boomhuis sit nie. En op die gras in iemand se tuin gaan dit natreën.

As my planne om myself te repatrieer vergelyk kan word met onderhandelinge, het die magsbalans definitief verskuif die afgelope jaar of twee. Aanvanklik het die een deel gesê, “Ek wil teruggaan Suid-Afrika toe.” Dan sal die ander deel, wat hoofsaaklik verantwoordelik daarvoor was dat ons in die eerste plek Taiwan toe gekom het, antwoord: “Goed, maar gee my X-hoeveelheid kontant vir ’n huis, ’n kar, ’n nuwe rekenaar, nuwe klere, ’n pruik, ’n hond, ’n kat, en ’n grassnyer, Y-hoeveelheid boeke klaar geskryf, en Z-hoeveelheid Chinees bemeester. Dan kan ons repatriasie oorweeg.”

Tans smeek laasgenoemde party vir genade. Hy’s bereid om alles behalwe die pruik en die grassnyer op te gee, “solank ons net so gou as moontlik huis toe kan gaan”. En die karakter wat voorheen bekend was vir sentimentele pleidooie moet noodwendig die stem van rede wees – ’n rol wat effens nuut is vir hom, maar wie anders gaan dit doen as die verwaande een van vroeë onderhandelinge op die punt is om kranksinnig te raak van te veel “planne” waarmee tred gehou moet word?

Tog, ek haat dit om te sien hoe jy by ’n soortgelyke pad afstap: onsekerheid, huis opsit aan die verkeerde kant van die planeet, sterk opinies oor die keuses wat soveel van ons vriende en tydgenote maak.

[Paragraaf waar ek ’n grappie maak oor ons wat ’n besigheid moet begin waar ons verlore siele adviseer.]

Nee wat, kom dan maar eerder terug, kom verf jou mure klaar, en sit vars lemoene in daai bak. Ek sal intussen al my meubels verbrand, my boeke op nagmarkte verkwansel, en genoeg kontant inwin vir ’n groot karavaan. Wanneer ek uiteindelik terug is in ons lieflike land, sal ek jou verpes met dosyne briewe elke week om seker te maak jy bly nie aan die einde langer as ek in hierdie geweste nie. En om jou te herinner daaraan om elke dan en wan jou bak lemoene te skuif. Klein verstellings soos dit sal jou uiteindelike repatriasie soveel makliker maak op die siel.

______________________

Raad oor kom of bly

[Agtergrond vir die stukke teks, “Raad oor kom of bly”, “Slaaf aan die woord” en “Oor vriende, en ander persoonlike redes”: ’n Goeie vriendin van my wat ook toe in Kaohsiung gewoon het, het tydens haar vakansie in die Kaap genoem dat sy sommer lus is en bly in Suid-Afrika. Ek het vermoed dat dit net emosie is wat praat, maar ek het nietemin die geleentheid aangegryp om sekere dinge te sê.]

——————–

DINSDAG 3 FEBRUARIE 2004

My vriendin

[…]

Jy ken my gevoelens oor die onderwerp van huis toe gaan. Ek glo, en glo dit al vanaf my tweede jaar in hierdie land, dat die leefstyl wat ons hier voer, dit maklik maak vir ons om onsself te bedrieg. Ons koop koppies en sitkamerstelle, en teelepels en motorfietse; ons verf ons mure op allerhande snaakse maniere, en ons begin verhoudings met mense wat nie eens “braaivleis” kan spel nie.

Ons doen al hierdie dinge deels omdat dit natuurlik is, en deels om onsself te kompenseer vir wat ons nie hier het nie: ’n gemeenskap van innige geliefdes. Sommige van ons vind wel liefde hier, en in sulke gevalle werk dinge dan uit. Maar vele van ons weet dat die mense wat die meeste vir ons beteken, ver is. Te ver.

So stap die tyd aan. Ons formuleer voortdurend nuwe planne, en ons praat van huiskoop, en van beter sosio-ekonomiese situasies wanneer ons uiteindelik so ver kom om ons teelepels en verfkwaste te verskuif na die Republiek van Ons Geboorte. Intussen gaan ons lewens voort, en ons raak ouer. Aan die ander kant van die planeet gaan ons geliefdes se lewens ook voort, en ook húlle raak ouer. Ons raak bewus hiervan elke keer wanneer ons vir ’n paar weke huis toe gaan om onder andere ons hard verdiende kontant te gaan blaas, op maniere wat vir almal wat wou weet, vertel dat ons goed doen in die vreemde.

Is dit dan sleg om oorsee te gaan? Nee. Partykeer het ons nodig om weg te kom van mense en omgewings wat vir ons belangrik is. Sommige van ons doen dit omdat ons “issues” het. Ander doen dit omdat hulle verveeld is. Daar’s ook dié wat dit doen nie omdat hulle noodwendig wil nie, maar omdat hulle sosio-ekonomiese vooruitsigte in hulle eie land van so ’n aard is dat hulle eenvoudig alternatiewe moet oorweeg. Sommige van ons doen dit om al hierdie redes, en ’n paar ander.

Elkeen van ons moet egter na die verloop van ’n paar maande, of ’n paar jaar, besluit waar ons prioriteite lê. Ons moet besluit of hierdie tydelike reëling permanent gaan word, en of ons bereid is om die prys te betaal daarvoor. Of ons kom op ’n punt waar ons besef dat, ten spyte van ons persoonlike issues, ten spyte van ons beskouing van ’n sogenaamde konvensionele lewe, en ten spyte van die harde maatskaplike werklikheid wat ons saam met die doeane-beampte sal terug verwelkom in ons eie land, ons nie anders kan as om terug te keer nie, omdat ons nie bereid is om langer die prys te betaal vir die voordele van ’n lewe in watse ander land ons ook al ’n paar jare gespandeer het nie.

Jy moet self besluit waar jy staan met hierdie aangeleentheid. Dalk kies jy om jou sitplek op daai vliegtuig koud te laat terugkom Taiwan toe. Dalk besluit jy om terug te kom, maar net vir ’n paar maande. Of dalk kom jy terug om jou aanvanklike plan van nog twee jaar uit te voer. Alles, soos jy goed weet, het ’n prys.

As jou vriend herhaal ek my vorige opmerkings: Ek sal jou geselskap mis, maar as jy moet besluit om nie terug te kom nie, sal ek jou voorspoed toewens.

[…]

______________________

Post-ballingskap, deel 001

MAANDAG 2 FEBRUARIE 2004

Hoekom kan ek nie aan die einde van hierdie maand – Februarie 2004 – huis toe gaan nie?

[…]

Ek kan dit kategories stel dat ek nie ’n blyplek met ’n mooi adres nodig het om literêre materiaal te produseer nie. Die aangeleentheid van kar-en-huis was tot onlangs van uiterste belang omdat een van die hoofredes vir repatriasie was om te kan trou-en-kinders. Ook hierdie aangeleentheid is aangespreek. As ek myself nie kan help nie, en ’n vrou vind my aantreklik ten spyte van haar beste pogings om die aantrekking te onderdruk … dan is dit maar hoe dit is. Maar ek gaan nie meer kar-en-huis om dit as sulks in die Hoekie vir Eensames te adverteer saam met ’n foto van my van tien jaar gelede nie.

Wat is dit dan wat my moontlik nog hier gaan hou in Maart, en April … en Desember 2007? Is dit vir die vrou by die seekat-plek wat haar wimpers vir my gooi? Is dit omdat ek my Chinees nog wil verbeter? Miskien wil ek nog Japan toe reis, en China, en … wat was die ander plekke nou weer? Miskien wil ek eers my EFL uitgewersbesigheid op die been kry? Beter redes? Slegter redes? Hierdie is, dank Vader, nie ’n “Ballingskap” opstel nie …

Die enigste redes hoekom ek nie besig is om my boeke met een hand in ’n boks te druk terwyl ek met die ander hand tik nie, kan in twee woorde opgesom word: “meubels” en “geld”. En in ag genome dat as ek nie meubels gehad het nie, geld nie soveel van ’n probleem sou gewees het nie, kom dit neer op een ding: MEUBELS!

“Los die blêrrie meubels net hier,” sou miskien jou advies wees.

“Ek het omtrent vyftig bokse ook,” sou ek pateties probeer terugpraat.

Maar kom ons praat reguit: Dis Februarie. Dis die maand van mediese ondersoeke om te bewys ek is gesond genoeg om tussen oues en malles en besete taxi bestuurders en gangsters te woon. Dis ook die maand wat ek my visum moet hernu, vir ’n tydperk wat oor die afgelope vyf jaar nog altyd neergekom het op nóg twaalf maande.

Ek is pynlik bewus daarvan dat ek genoeg geld het om te betaal vir die vliegtuigkaartjie wat ek in Desember so ewe hoopvol bespreek het. Die enkelkaartjie sal my NT$15 500 kos. Dit sal my los met genoeg geld om myself vir so ’n maand of twee aan die gang te hou tot ek op ’n wonderbaarlike wyse kan begin geld verdien in Suid-Afrika (terwyl ek voortgaan om ten minste twaalf ure per dag te skryf aan materiaal wat min mense ooit sal lees).

Ek is bewus van hierdie stand van finansiële sake. Ek is ook bewus van die feit dat ek meeste van my issues versmoor, of dood verveel het.

Ek weet dus hoeveel geld ek het, en ek weet hoeveel dinge ek nié daarmee sal kan doen nie. In teorie kan ek nog ’n paar maande hier bly … ag fok, in teorie kan ek nog ’n paar maande hier bly en seker nog ’n paar duisend by die paar duisend in die bank voeg. Ek weet al te goed ek kan moontlik my twee stelle EFL-materiaal – het jy gedink ek formuleer net heeldag my persoonlike agenda? – aan ’n plaaslike uitgewer verkoop.

Dit vat egter niks weg daarvan dat niks my hier hou anders as ’n behoefte aan ’n bietjie meer geld, en ’n paar tafels en stoele nie. Kan ek wegstap van die meubelstukke wat ander mense oor die jare op straathoeke gelos het, en ek met groot entoesiasme laat in die nag na my eie woonstel gesleep het? Daar’s die ou kassie met die laaitjies en die gaasdeure waarop ek staan en notas maak; die klein, lae bedtafeltjie; die houtkassie in die kombuis; die groot houttafel waarop my rekenaar staan; ander klein tafeltjies. Dan’s daar die musiekinstrumente wat ek in oomblikke van waansin in 2000 aangeskaf het, rusbanke en opgestopte stoele, my oefenfiets …

Mens moet opoffer as jy wil voortstu. Of jy moet hoop jy kry genoeg kapitaal versamel van ’n tot nou toe onbekende bron wat jou in staat sal stel om duisende rande te kan spandeer net om jou rekenaar in jou eie land op dieselfde houttafel te kan neersit.

Ek praat so graag van rewolusie. Kan ek werklik doen wat ek moet doen as ek bewus raak van die prys? Of hou ek vas aan grashalms terwyl ’n groot hand na my uitgestrek word? Is ek veel meer onnosel as wat ek dink?

Ken ek soveel “antwoorde” en donder ek steeds die verkeerde rigtings in?

DINSDAG 3 FEBRUARIE 2004

Vir ’n geruime tyd al ignoreer, of systap ek die idee van balans. Balans, so’t ek onlangs weer ontdek, gaan hoofsaaklik oor spanningsloosheid, of om ten minste so na as moontlik aan hierdie ideale situasie te kom. Die idee is sentraal aan verskeie godsdienste. ’n Terugkeer na die spanningslose toestand voor fisiese geboorte vind manifestasie in byvoorbeeld die nirvana van Boeddhisme, en die paradys van die Christelike geloof en Islam. Die begeerte om terug te keer na ’n toestand van spanningsloosheid is, soos die oervrees om te verdwyn in die niet, een van die mees fundamentele aspekte van die menslike werklikheidservaring. Niemand kan dit vryspring nie. (Snaaks, hierdie strewe na spanningsloosheid, maar ook die vrees om te verdwyn. Miljoene godsdienstige mense begeer om na hulle afsterwe die “paradys” te betree, maar terselfdertyd vrees hulle fisieke dood – ’n essensiële voorvereiste om die paradys te kan betree. Die Boeddhistiese nirvana, aan die ander kant, is om letterlik in die niet te verdwyn, maar vele lewens moet gewoonlik gelei word voor jy by hierdie punt kom. Is dit nie waar dat ons almal, diep in ons binneste, glo dat ons uiteindelik almal in die niet gaan verdwyn nie? Laat dit ons net beter voel daaroor om een of ander pleknaam daaraan te gee, of om te glo die proses is kompleks en uitgerek?)

Teleurstellend soos dit mag wees, is hierdie teologiese inleiding net ’n manier om terug te keer na my nuutste plan: om moontlik aan die einde van hierdie maand, sonder genoeg geld, en sonder behoorlike beplanning terug te keer na my Ware Tuiste – waar baie spanning heel moontlik aan die orde van die dag sal wees, en ek heel moontlik sal verdwyn in die niet van ’n ongekarteerde niemandsland. Ek het natuurlik in Desember skimpe laat val van vliegtuigkaartjies wat bespreek is, en om einde Februarie 2004 terug te gaan Suid-Afrika toe, was immers die plan vanaf verlede Juliemaand. Nietemin, ek het dit as vanselfsprekend begin aanvaar dat ek ’n paar maande langer as Februarie sal bly.

My probleem, soos ek dit reeds in die eerste gedeelte uiteengesit het, is dat ek gister besef het ek het ’n klein opening om nou ’n waarlik heroïese ontsnapping te waag. Ek het nie werklik genoeg geld nie, maar tog het ek genoeg om daai enkelkaartjie te koop.

Verder sien ek geen skeepshouers in my koffiebone nie, wat beteken ek sal uiteindelik moet doen waarvan sekere esoteriese karakters praat met groot oortuiging: Ek sal verder lig moet reis. Geen tafeltjies, geen kassies, geen stoele of gemaklike sitkamerbanke nie. Ek sal my boeke, en ’n paar klein ornamente en lappe in bokse moet gooi en dit huis toe pos. Dan sal ek twee tasse moet pak, en dit saam met my rekenaar, my kamera, en die liggaam wat my gees huisves, op daai Cathay Pacific vliegtuig laai op Donderdag 4 Maart.

Hoekom sal ek na al hierdie jare, na soveel “beter” planne, soveel finansiële bewerkings, soveel fyn uitgewerkte scenario’s en agterdeuropsies, op so ’n amper impulsiewe en onverantwoordelike wyse my ballingskap ophef? Omdat die organisme spanning ervaar. En as die organisme spanning ervaar, en hy sien daar gaan nie onmiddellike uitkoms wees nie, dan glimlag hy vir onverantwoordelike planne. Dan’s die stem van rede skielik elders anders besig, want ook hierdie stem weet wat sy werklike doel in die lewe is: om die organisme se oorlewing te verseker vir so lank as moontlik.

As die spanning te veel raak, moet ’n plan gemaak word om die balans te herstel. En as “beter” planne, en meer “verantwoordelike” strategieë nie strook met die oerbehoeftes van die organisme nie, dan’s dit tyd vir rewolusie.

______________________

Om orraait te wees

SONDAG 1 FEBRUARIE 2004

Dit mag dalk vir die gewone leser voorkom asof ek ’n talent het daarvoor om met groot entoesiasme dinge uit te wys asof ek een of ander groot ontdekking gemaak het waarvan niemand ooit voorheen geweet het nie, maar waarvan almal eintlik reeds bewus is. Dit herinner my aan die Far Side cartoon van die twee gorillas wat onder ’n boom sit en piesangs eet. Die een gorilla knak nog ’n piesang van die tros af, bekyk dit met groot liefde en deernis, en sê dan vir sy vriend: “You know, Sid, I really like bananas … I mean, I know that’s not profound or nothin’ … Heck! We ALL do …”

Soos alle intelligente diere weet, moet sekere behoeftes bevredig word om onaangename sensasies soos honger te vermy. Die mens, oënskynlik die mees komplekse, mees ontwikkelde en – in meeste gevalle in elk geval – die mees intelligente onder alle soogdiere, het benewens die gewone drange ook die behoefte om Orraait Te Voel, ten minste vir die grootste deel van meeste dae wat ons op hierdie stofspikkel van die kosmos spandeer.

Meeste van ons aanvaar dat daar tye gaan wees in ons lewens wat dinge maar redelik onaangenaam sal wees, dae wanneer ons weet ons net een dag op ’n slag moet oorleef in die hoop dat alles weldra weer orraait sal raak. Ons weet ook dat daar tye is wat ons meer as net orraait is – tye wat ons ekstaties gelukkig is, selfs ons vyande om die hals wil val, wanneer ons vir almal tot vervelens toe wil oortuig dat die lewe pragtig is. Hierdie tye hou egter nie vir ewig nie, en dit weet ons ook.

As die tye goed is, dan help dit ook dat ons weet selfs die orraait-tye wat volg op die ekstase, is heel leefbaar. As dit sleg gaan, kan ons nie wag tot die lug weer ooptrek, en alles net weer orraait is nie. Ons weet ook dat hierdie gevoel van “dinge is orraait” meestal volhoubaar is, ten spyte van beter en slegter tye tussen in, mits ons sekere dinge doen op ’n gereelde basis.

Wat ons doen om hierdie algemene sin van welstand te handhaaf is so verskillend soos ons gesigte. Sommige handhaaf hierdie bewussyn deur godsdienstige rituele, soos om vyf keer per dag te bid, of elke oggend Bybelstudie te doen. Ander vind dit in meer aardse aktiwiteite soos stokperdjies, sport, of tuinmaak. In baie gevalle sluit dit in om tyd te spandeer met geliefdes.

Hoekom neem ons nie hierdie bewussyn as vanselfsprekend nie? Die antwoord wat ek wil voorstel is die “piesang” waarop die ander gorilla sal reageer: “Ek weet. Jy vertel my niks nuut nie.”

Die rede hoekom meeste van ons hierdie bewussyn van orraait-voel nie as vanselfsprekend aanvaar nie en hoekom ons stappe moet doen om die bewussyn te handhaaf, is omdat meer dinge ons lewens daagliks bedreig as wat gesond is om te tel. Daar’s virusse, kriminele, padongelukke, en genetiese siektes wat ons uit die bloute kan tref, om maar ’n paar te noem.

Die idee vir hierdie opstel was uitgedink terwyl ek huis toe getrap het van die supermark af, met ’n sak vol “kruideniersware” (my nuutste woord vir vier verskillende bokse ontbytpap) hangende aan my stuurstang. Siende dat ek op my fiets was, laat in die nag in die donker agterstrate van ’n Taiwannese stad, was die hoofgevaar waaraan ek kon dink dat iemand skielik van agter in my sal vasry, of dat ’n taxi met ’n besete bestuurder agter die stuur uit een of ander stegie gejaag sal kom. Die gedagte aan mense wat dae later nog stukkies ontbytgraan sal pap ry het my dus nie oorweldig met ’n gevoel van welstand nie.

Ek het toe wel veilig by die huis gekom, en het heel orraait gevoel toe ek binne minute ’n oorvol koppie vars graanvlokkies en muesli op my Sondagkoerant kon uitmors. Ek was egter bewus daarvan dat ek ook die volgende dag verby nou stegies gaan jaag, en dan is daar die epidemies waaraan mens amper al gewoond geraak het in hierdie geweste.

Buiten hierdie ooglopende bedreigings is daar die dinge wat mens al vir jare lank katvoet laat loop: ouderdom, wat nader kruip soos ’n honger rot na ’n boks muesli in die middel van ’n besige pad; armoede, en al die nare aspekte wat daarmee saamgaan; eensaamheid, as mens nie genoeg geld kan verdien om behoorlike dates te kan bekostig nie, en so kan ek voortgaan.

Hierdie vrese is nie uniek aan my nie. Meeste mense is effens versigtig as hulle op die pad gaan. Almal is geïrriteerd as ’n sieke op hulle hoes. Min mense raak opgewonde daaroor as hulle die eerste grys hare bespeur op ’n kop wat ’n dekade gelede met aansienlik meer hare versier was. En meeste mense dink armoede is erger as die pes.

Ons almal tref maatreëls om onsself ’n kans te gee teen hierdie bedreigings. Ons almal stel ook ’n gevoel van welstand – of om ten minste darem orraait te voel – hoog op die prys. Godsdiens speel ’n belangrike rol as maatreël teen dit wat ons bedreig. Lewens- en ongeskiktheidsversekering laat ons ook heelwat beter voel. En om die menigvuldige voordele van finansiële welstand te onderskat spreek van flagrante onkundigheid (ugh-ugh), selfs onverskoonbare onverantwoordelik (was ek nie nog besig om iets anders te doen nie?).

Daar is egter een laaste bedreiging wat ek wil uitwys – ’n sluimerende, dog antieke verskrikking wat die mens al teister sedert ons slim genoeg was om te dink. Hierdie bedreiging vir ons welstand is die gedagte dat ons in die niet gaan verdwyn as ons fisiese bestaan tot ’n einde kom. Dat ons nie onthou gaan word nie. Dat almal sal aangaan met hulle lewens, amper … asof ons nooit eens hier was nie.

Weereens stel ons sekere maatreëls in. Weereens speel godsdiens ’n rol. Daar is ook kinders wat ons gene, en moontlik ons name sal voortdra.

Vir die godsdienstige maatreëls om te werk moet ons gereeld bepaalde rituele nakom; byvoorbeeld, mense wat glo daaraan moet gereeld hulle lidmaatskap aan die Groot Verlossingsplan bevestig om seker te kan wees van Iets Meer As Net Hierdie Aardse Bestaan. Mense wat kinders het weet ook dat hulle elke dag hard moet werk om hulle kinders aan die lewe te hou. Vir sommige mense – gelowige mense met kinders, of mense met geen afstammelinge nie, en wat ook nie konvensioneel gelowig is nie – is daar (ook) ander roetines en rituele wat so gereeld as moontlik aktief nagevolg moet word om hierdie sluimerende vrees die hoof te bied.

Soos ander mense, het ek ook ’n ritueel, ’n primêre maatreël, ’n essensiële roetine wat ek so gereeld as moontlik moet volg om nie oorweldig te word deur bogenoemde oervrees nie. Mense beproef verskeie maatreëls, toets verskeie aktiwiteite uit vir moontlike waarde in die handhawing van ’n gevoel dat hulle orraait is, en met die verloop van tyd word sekere aktiwiteite uitgesonder as geskik vir hierdie belangrike taak. So het ek ook na vele jare ’n patroon geïdentifiseer in my eie lewe – om aktief besig te wees met die proses van woorde aanmekaar ryg, is vir my soos ’n kragtige kalmeerpil wanneer ek gespanne raak oor die einde van my fisiese bestaan.

As ek skryf, voel ek orraait. Al is ek nie elke uur wat ek wakker is besig agter die rekenaar, of met ’n notaboek voor my nie, solank ek weet ek is besig met ’n skryfprojek, weet ek my lamp van persoonlike welstand het nog olie.

Om nie gereeld te skryf nie, is om die risiko te loop dat my lamp al flouer gaan begin brand. Vir my is dit ’n amper religieuse ritueel, ’n aktiwiteit wat amper as heilig beskou kan word.

Om te skryf, is my versekering.

______________________

Geld en kreatiewe vryheid

WOENSDAG 14 JANUARIE 2004

Geld vir vrye, kreatiewe skryfwerk? Hierdie literêre projek wat ’n kommersiële kommoditeit word? [Sien “Die volgende stappe in my lewe” (31/10/1998)].

My posisie kan opgesom word in twee begrippe: die Kreatiewe Eindproduk en die Kreatiewe Proses.

As kommersiële aanvaarbaarheid die hoofmotivering is gedurende die Kreatiewe Proses, is die Eindproduk nie vrye uitdrukking nie. As kommersiële aanvaarbaarheid van die Eindproduk nie eens oorweeg word tydens die Kreatiewe Proses nie, maar die Eindproduk het nietemin kommersiële waarde, is dit ’n ander saak.

As jy as skrywer te velde trek teen korporasies, skaamtelose winsbejag, en die oorgawe van kreatiewe vryheid teen ’n “redelike” prys, wat is jy dan as jy omdraai en jou kreatiewe werk voorlê aan ’n korporasie wat hoofsaaklik ingestel is op winsbejag? Soveel te meer as jy dit voorlê aan ’n agent van hierdie korporasie wat dit ag as ’n reg om op veranderings aan te dring wat jou werk meer in lyn sal bring met die waardes van die korporatiewe “sponsor”, en om die produk meer genotvol te maak in sy of haar skatting, en derhalwe potensieel meer winsgewend?

Dit gaan uiteindelik oor eerlikheid. Dit gaan daaroor om die reputasie wat jy vir jouself gekweek het, te eer in beide woord en daad.

———————–

[Naskrif: Daar is uitgewers – besighede wat ’n oog hou op die “bottomline” vir hulle oorlewing – wat sekere tipes literatuur ag as meer as net bemarkbare produkte. Dit mag wees dat hierdie uitgewers ’n sekere politieke agenda dien, en wat veranderinge sal voorstel aan die eindproduk wat dit doodgewoon meer verteerbaar sal maak vir die potensiële lesersmark; veranderinge wat die literêre kwaliteit van die eindproduk verhoog eerder as om die inhoud of boodskap af te water ten einde meer eksemplare te verkoop. ’n Geval dus waar die besigheid se agenda versoenbaar is met dié van die skrywer vir wie kreatiewe integriteit belangriker is as finansiële sukses.]

———————–

SATERDAG 11 OKTOBER 2014

Ek lees vandag wat David Bowie gesê het oor sy 1983 album, Let’s Dance: “At the time, Let’s Dance was not mainstream. It was virtually a new kind of hybrid, using blues-rock guitar against a dance format. There wasn’t anything else that really quite sounded like that at the time. So it only seems commercial in hindsight because it sold so many [copies]. It was great in its way, but it put me in a real corner in that it fucked with my integrity.”

Hy gaan voort deur te sê: “[It] was a good record, but it was only meant as a one-off project. I had every intention of continuing to do some unusual material after that. But the success of that record really forced me, in a way, to continue the beast. It was my own doing, of course, but I felt, after a few years, that I had gotten stuck.”

Volgens die artikel op Wikipedia het Bowie later gereken dat die sukses van die album gelei het daartoe dat hy ’n kreatiewe laagtepunt getref het wat die volgende paar jare geduur het.

______________________