Situasie, probleem, en moontlike oplossings

Donderdag 13 Augustus 1998

Die Situasie:

Ek woon nou al sewe weke lank in Johannesburg. Ek werk in ’n kantoor in ’n administratiewe kapasiteit. Ek verdien tussen R1500 en R2000 per maand. Ek huur ’n kamer in Norwood vir R500 per maand. Ek het nie ’n kar nie. Ek het nie ’n behoorlike posadres nie. Ek moet R2000 per maand aan my studieskuld afbetaal. Ek woon in iemand anders se huis. Ek kyk in die aande iemand anders se TV. Ek moet op vriende staatmaak om buite ’n 3-kilometer-radius van my huis af te beweeg (behalwe wanneer ek werk toe gaan, gelukkig). Ek kan nie die sosiale aktiwiteite bekostig van die kring waarin ek beweeg nie. Ek sit nou al ses weke lank met ’n gebreekte tand, omdat ek nie geld het om iets daaraan te doen nie.

Die Probleem:

Siende dat die geld wat ek van Korea af teruggebring het amper op is, moet ek binnekort my inkomste met ten minste 250% verhoog om te verhoed dat my huidige strategie van skulddelging skipbreuk ly. Ek is afhanklik van ander mense vir woonplek, vervoer, en selfs vir goeie kos. Dis nie ’n gewenste situasie nie. Alles in my lewe is onseker. Ek moet dringend iets daaraan doen.

Moontlike Oplossings:

1. Ek moet ’n werk in Suid-Afrika kry waar ek ’n salaris van tussen vyf en ses duisend rand per maand verdien.

2. Ek moet ’n projek begin waarmee ek tussen ses en tien duisend rand per maand verdien.

3. Ek moet teruggaan Korea toe, of na ’n ander land, om Engels te teach vir ten minste een, maar verkieslik twee jaar.

______________________

Die 21e dag in Johannesburg

Sondag 19 Julie 1998

Wil ek in Suid-Afrika bly?

Suid-Afrika is waar ek die meeste van my behoeftes en ambisies kan vervul. Die enigste behoefte wat ek nie hier kan vervul nie, is die behoefte om “verder” te leef – om deel te wees van ’n groter wêreld. Selfs al het jy maar net ’n gewone lewe in ’n ander land, het dit altyd ’n dimensie van “verder” as net die plek waar jy groot geword het. Jy verbreed jou verwysingsraamwerk, jou lewenservaring, jou eerstehandse kennis van die wêreld.

Watse behoeftes kan ek hier, in Suid-Afrika, vervul? Die behoefte om deel te wees van ’n gemeenskap, om êrens te behoort, om ’n rol te speel, om betrokke te raak, om ’n herberg op eie turf op te bou, steen-vir-steen, boek-vir-boek, stoel-vir-stoel, mat-vir-mat, en een aandenking op ’n slag.

Ek het maande gelede al die insig gehad dat ek nie sommer net een dag in ’n middelklas voorstad wakker gaan word nie, dat ek nie hulpeloos ingesuig gaan word in die middelklas in nie. Die waarheid is, selfs al werk jy doelgerig daaraan vir jare om ’n Voorstedelike Kleinburger te word, is daar geen waarborg dat jy een sal word nie, siende dat jy omtrent ’n vlekvrye kredietrekord moet hê voor jy op die uitnodigingslys kan kom vir ’n tee-party in die gemiddelde voorstad. Selfs al kwalifiseer jy, hang dit steeds van jou af – wil jy werklik hierdie lewe hê?

Wat ek wil doen, is om ’n inkomste te genereer van my huis af. Die mees ambisieuse, mees ideale manier om dit te doen, is om ’n voltydse skrywer te wees. Om my inkomste aan te vul, kan ek deeltyds klasgee – EFL, geletterdheidskursusse, en so aan.

[Die kantoorwerk] wat ek op die oomblik doen, is instrumenteel tot hierdie ideaal. As ek weer oorsee gaan oor ’n paar maande, sal dit ook goed wees. Die verskil is dat ek op hierdie stadium in ’n plek is waar ek sekere belangrike behoeftes kan vervul – presies waarvoor ek in die eerste plek teruggekom het Suid-Afrika toe.

______________________

Postscripts, een tot vier

Postscript

Dinsdag 14 April 1998

Ek is 18 dae van Singapoer af, 21 dae van Johannesburg af. Ek het nog twaalf werksdae (en een klas) oor. Twintig kilogram bagasie is reeds weggestuur. Ek gaan tans deur my ou koerante. Ek beplan om volgende week absoluut niks te doen nie, net op my rusbank te sit en te wag vir die tyd om verby te gaan.

Ek voel opgewonde, ietwat angstig, miskien so snars sentimenteel. Alle vorige verwysings na hierdie tyd was altyd gemaak binne ’n sekere konteks – werk, mense, weer, geld, ervarings, tyd, emosies, ensovoorts. Noudat die langverwagte “laaste dae” aangebreek het, dink ek aan al daai tye, maar uit die aard van die saak word ek sterker beïnvloed deur die huidige realiteit.

Die afgelope maand of drie was soos ’n vergrootglas. Ek weet ek is by ’n kruispad, ’n belangrike nuwe deel van my lewe, en die brug wat daarna lei, word eersdaags oorgesteek. Hierdie is een van daai tye wat ek later sal onthou as intellektueel en emosioneel betekenisvol. Dit is die grond waarin diep betekenis gekweek word, die tipe tyd waarna mens later sal verwys as ’n rigtingwyser, ’n bepaler van toekoms. Die pad wat ek binne ’n week of drie sal binnestap, sal vir altyd sy begin hê in Korea, en in hierdie laaste dae.

Mens voel tog lus om te vra, opsommenderwys: Wat nou?

Ek gaan fokus op dit wat vir my belangrik is – kennis, vryheid van ’n wêreld wat nie vir my sin maak nie en wat geen aantrekkingskrag hou vir my nie, en ekonomiese onafhanklikheid. Hierdie drome, en veel meer is binne my bereik in my eie land.

Ek moet my drome najaag tot hulle vervul is, of tot daar nie meer lewe oor is in my nie. Ek het dit geweet toe ek hier aangekom het. Ek weet dit nou.

Ek het ’n volle sirkel gemaak. Ek is gereed.

Postscript, twee

Sondag 19 April 1998

Ek het groot geword in ’n wêreld waar die dominee die hoogste gesag in die gemeenskap was wanneer dit gekom het by etiek, moraliteit en teologie, en waar die staatspresident die hoogste gesag was op die gebied van politieke reg en geregtigheid. As hierdie twee karakters gesê het wit baasskap is reg, dan was dit inderdaad so. Hoe anders?

Genoeg daarvan. Ek het uiteindelik lig gesien op al dié gebiede. Vandag leef ek in ’n wêreld waar daar geen duidelike lyne, of merkers is wat die pad kan aandui wat ’n mens moet stap nie. Elke mens moet dit vir homself uitsorteer.

Wat ek wel geleer het, is dat geld belangriker is as baie ander dinge in die lewe. Hoe meer jy het, hoe beter. In die wêreld waarin ek leef, is dit elke persoon vir homself. Daar’s min genade vir ’n arm ou, en baie belonings vir die ryk man of vrou.

Ek is nie geïnteresseerd in die illusie van sekuriteit wat maatskappye belowe nie. Mense bou hulle huise op fondasies wat deur ander mense of besighede verskaf of geleen word, net om een dag tot hulle skok en smart, en dié van hulle familie, uit te vind dat dit oornag kan verkrummel. Hoekom moet ek myself onderwerp aan so ’n wêreld, as ek reeds oor hierdie kennis beskik, en reeds die skok, smart en vernedering ervaar het?

Waar is mý plek in hierdie wêreld? Die antwoord is, ek het nie ’n plek nie. As ek sonskyn op my vel wil voel, moet ek dit self op my eie manier met die Bron uitsorteer. Ek moet vergeet van selfaangestelde Agente van die Son wat mens warmte en lig belowe, maar op húlle terme.

Postscript, drie

’n Brokkie inligting uit ’n ander bron:

“People who are believers in themselves are usually pessimistic about the world, but optimistic that they can make a difference, can persevere, by going against society’s grain, trends and habits because conformity is the bottom line that must never be crossed. Mad at the world but secure in their own, these people are like missionaries, seeking converts to subscribe to their own views. They are pessimistic about the fact that the majority will never change, but optimistic that they will personally make a difference.”

(Korea Herald, 25 Oktober 1996)

Postscript, vier

Vrydag 24 April 1998

Elke nou en dan kom die vraag oor ’n enkele ambisie, ’n enkele fokus weer op. In baie gevalle het dit te make met ander mense se persepsie van jou – of dan ten minste wat jý dink hulle van jou dink. Wanneer hierdie vraag opkom, voel jy soms die dringende en intense behoefte om ’n plakkaat om jou nek te hang wat sê: “This is what I am. This is what my life is about.”

Daar is ook tye wat mens in die versoeking is om uitdagend te wees en te sê: “Ek weet wie ek is. Ek weet wat my drome en ambisies is, en ek gee in elk geval nie om wat ander mense daarvan dink nie.”

Die probleem is, min mense is so selfstandig en vol selfvertroue dat wat ander mense van hulle dink, absoluut nie ter sake is nie. Ten spyte van die feit dat ek soms dink ek is immuun daarteen, is die teenoorgestelde eerder waar – ek is baie bewus van ander se opinies van wie ek is, en wat ek doen.

Dit laat my met ’n duidelike probleem. Siende dat ek nie ’n enkele woord – “Student”, “Ingenieur”, “Joernalis” of “Onderwyser” – om my nek kan hang nie, word ek blootgestel aan beskouings of indrukke van ander dat ek ’n onrealistiese dromer is – ’n man van groot woorde, maar nie van aksie nie.

Drie moontlike oplossings kan in hierdie verband voorgestel word: 1) Ek kan al die mense wie se opinies en beskouings van my ek as belangrik ag, vermy; 2) ek kan hoop op konkrete sukses binne ’n redelike tydperk, gesteun deur verbale versekering dat die sukses deel is van die “bigger picture” wat ek in gedagte het; 3) ek kan mense om die bos probeer lei met iets wat hulle sal beïndruk vir die oomblik, soos dat ek beplan om binne ’n maand of twee Europa toe te gaan, of so iets.

Daar lê ’n harde pad voor my. Ek moet verwag dat meeste mense nie beïndruk sal wees met my breedvoerige verduidelikings van my drome en ambisies nie. Ek moet verwag dat meeste mense gaan dink ek is ’n “onrealistiese dromer, ’n man van groot woorde maar nie van aksie nie.” Verwag dat dit soms gaan tref tussen die ribbes.

Ter afsluiting, en met die oog op hernude fokus, hoe sou ek antwoord as ’n vreemdeling – of ’n vriend – die vraag oor ’n enkele ambisie, “a singular determination” in my rigting slinger?

“Mag – om te kan doen wat ek wil doen,” sal ek antwoord sonder om in sy rigting te kyk, asof ek dit vir almal sê wat ooit wou weet, of wat wou vra maar nie ’n antwoord verwag het nie, of wat gevra het, maar nie voorheen verstaan het nie.

______________________

Storie van twee reisigers

Vrydag 27 Maart 1998

Laat ek jou ’n storie vertel van twee reisigers. Die een ou kom by ’n kruispad. Hy kyk in elke rigting, stap na die kassies wat by die begin van elke pad staan en neem ’n brosjure van elk. Dan lees hy elkeen sorgvuldig deur. Na ’n tyd gaan sit hy eenkant op ’n rots en vra hardop vir homself: “Watter een van die paaie moet ek vat?” So hou hy aan met dink, en die tyd gaan verby.

Die seisoene kom en gaan, en steeds sit hierdie ou op sy rots by die kruispad. En hy dink. Elke nou en dan haal hy ’n notaboekie uit sy hempsak en maak ’n paar aantekeninge. Dan dink hy nog. Van tyd tot tyd staan hy op, stap vir ure lank in die rondte, stop elke nou en dan, maak weer ’n paar aantekeninge, en gaan sit weer.

So sien hy ander mense kom en gaan. Soms sien hy iemand indraai by ’n pad, net om ’n paar maande later te sien hoe dieselfde persoon weer uitstruikel met ’n paar kneusplekke, ’n wond of twee, en miskien ’n hemp of ’n baadjie wat ’n skeur weg het. Dan sal hierdie persoon ’n rukkie staan, sy asem terugkry, en by ’n ander pad indraai. Die ou op die rots sal net sy kop skud, en weet hy doen die regte ding om eers te dink oor dinge. Hy wil tog nie soos daai ou opeindig nie, sal hy altyd reken. Later sal hy weer al om die rots stap, in dié rigting kyk, in daai rigting kyk, notas maak, en weer gaan sit, gesig in die hande.

Toe, een helder herfsdag, verskyn daar ’n ander ou op die horison. Toe hy by die kruispad kom, gaan sit hy op sy hurke. Hy snuif vir ’n oomblik die lug, kyk in ’n oostelike rigting, dan noord, en dan wes. Dan staan hy op, gooi sy sak weer oor sy skouer, en draai by een van die paaie in.

Die man op die rots hou hierdie ou dop. Soos die man wegstap, klap die ou op die rots sy tong en skud sy kop. Hoe kan hierdie man dan sommer net so besluit, wonder die ou, terwyl hý al jare daar sit en peins oor watter pad hy moet vat? Na soveel voorlopige konklusies, soveel stories wat mense hom vertel het oor die verskillende paaie, kan hy nog steeds nie besluit watter pad die beste is nie!

Vererg spring die ou toe van sy rots af en roep agter die man aan. Die man, wat alreeds ’n ent weg is, gaan staan, en kyk om. Die sitter drafstap hom tegemoet.

“Wag ’n bietjie … ek het jou dopgehou van daai rots af,” sê hy toe hy by die ou aankom, “en ek het gesien hoe jy hier arriveer. Ek het gesien hoe jy die lug snuif, en sommer net ’n rigting instap. Ek sit al hier vir jare lank. Ek weet alles van al die paaie af. Ek het al baie mense gesien kom en gaan, en ék kan nog steeds nie met sekerheid sê watter pad die beste is vir my nie. Meeste mense huiwer ten minste ’n dag of twee voor hulle ’n pad kies. Maar jý? Jy snuif die lug en begin net te stap! Hoe kan jy so seker wees van jou keuse?!”

Die ou kyk na die sitter, sug dan, en sê: “Jy sit nou al vir jare op daai rots. Jy’t al die opsies oor en oor bedink, heel moontlik al boeke vol aantekeninge gemaak. Maar wat het jy van al die jare se sit en dink? ’n Rots, en dis nie eens jou eie nie!

“Soos jý weet ek daar’s struikelblokke in hierdie pad wat ek gekies het. Daar wag mooi dae … en daar wag heel waarskynlik onweersdae, omstandighede wat my sal laat twyfel of ek die regte pad gekies het. Elke pad het hierdie elemente van onsekerheid.

“Die idee,” gaan die ou voort, “is nie om die pad te kies met die minste struikelblokke nie. Die idee is om jouself toe te wy aan ’n pad ongeag die struikelblokke, ongeag die risiko’s, ongeag mooiweer of onweer. Om jouself toe te wy aan ’n pad tot jy die einde van daai pad bereik het.

“As jy jouself toewy aan ’n pad, aanvaar jou medereisigers jou. Dan weet jy: jy hoort op daai spesifieke pad, op daai spesifieke tyd.

“By elke kruispad sien ek mense soos jy, mense wat vir jare lank op ’n rots sit en met hulleself argumenteer oor watter pad die ‘regte’ een is. Daar is nie ’n absolute ‘regte pad’ nie! Wat daar is, is toewyding. En dít kan enige pad die regte pad vir jóú maak.”

Die sitter laat sak met die hoor van hierdie woorde sy kop, en staar peinsend voor hom in die stof. Toe hy weer opkyk, is die ander ou reeds oor die eerste heuwel.

* * *

’n Paar dae later kom ’n afgematte reisiger by die kruispad aan. Hy sien eenkant ’n rots, en stap soontoe. In die lig van die laatmiddagson vang sy oog ’n inskripsie: Die regte pad vir jóú, is die pad waaraan jy toegewyd is. En as jy toegewyd is aan ’n pad, is dit die regte pad vir jou.

______________________

Toewyding en plek

Woensdag 25 Maart 1998

In die eerste drie jaar na my laaste eksamen op universiteit, het ek kwaai geworstel met die idee van “commitment”. Ek het nie die vaagste benul gehad waaraan ek myself moes “commit” nie. Ek was ook onwillig om myself toe te wy of te verbind tot iets as daar ’n moontlikheid was dat dit sou misluk.

As ’n mens nie ’n fokuspunt in jou lewe het nie, as jy nie toegewyd is aan enige iets nie, is jy gewoonlik intens bewus van die effek wat hierdie toestand het op jou gemoed. Kort na ek klaargemaak het met universiteit (wat my gelaat het met duisende rande se skuld), het ek Europa toe gegaan vir ’n paar weke (nog meer skuld). Wat ek ook al probeer doen het met die reis, dit het nie geslaag nie. Toe het ek vir meer as ’n jaar rondgeswerf in die hoop dat “iets sal gebeur” wat my rigting sal gee, dat ek iets sal vind waaraan ek myself kan “commit”.

Uiteindelik het ek weer pad gevat na ’n vreemde land toe. Ek het geweet ek moes iets vind wat die leemte kon vul wat ’n gebrek aan toewyding gelaat het. Of miskien het ek gedink die blote feit dat ek in die buiteland woon, weg van die druk van skuldeisers, selfs weg van familie en vriende, sou genoeg wees – vir eers.

Wat ek natuurlik uitgevind het, was dat dit nie help om te ontsnap as jy nie van jouself kan wegkom nie. Ek kon nie wegkom van die gevoel binne my dat ek nêrens behoort nie. As jy nie toegewyd is aan iets of iemand nie, gaan jy nie voel asof jy behoort nie. En as jy nie voel asof jy behoort nie, ervaar jy wat sommige akademici noem eksistensiële angs.

’n Mens kan vir ’n tyd lank dinge doen om op te maak vir die afwesigheid van toewyding in jou lewe, maar as hierdie maatreëls se effek begin vervaag, of as jy verveeld raak daarmee, is jy terug by die begin.

Waaraan wy mense hulleself toe? Jy kan jouself toewy aan ’n religieuse entiteit, ’n idee, ’n droom, ’n ideaal, of jy kan jouself toewy aan iemand anders, aan ’n groep, of selfs ’n subkultuur. Dit waaraan ek myself wil toewy moet gewigtig genoeg wees om my fokus te kan behou en my verbeelding aan te gryp. Dit sal ook help as dit van so ’n aard is dat ek in my daaglikse behoeftes kan voorsien deur myself besig te hou daarmee.

Ek is sekerlik ’n dromer, maar ek is ook realisties. Ek het al genoeg gesien en genoeg ervaar om te weet watse tipe lewe jou voorland is as jy nie vry is nie; as jy nie keuses kan maak en keuses kan uitoefen nie. Ek weet hoe voel dit as jy nie weet wanneer jy uit jou huurhuis geskop gaan word nie, of wanneer jy weer gaan aansit vir ’n behoorlike bord gekookte kos nie; as jy nie weet of die volgende klop aan die deur dalk die balju is nie. Ek weet hoe dit voel om drome te hê, maar nie te weet of ’n fraksie daarvan ooit waar sal word nie.

Ek kan dus met ’n redelike mate van sekerheid sê dat ek toegewyd is aan die idee van vryheid – vryheid van skuldslawerny, en vryheid van armoede. Ek kan verder gaan en sê dat ek toegewyd is daaraan om ’n posisie te bereik waar ek oor verskeie opsies sal beskik, en om die nodige hulpbronne tot my beskikking te hê om keuses te kan uitoefen; ook om oor die vermoë te beskik om meer te gee as wat ek vra. Dit maak derhalwe dan net sin om myself te verbind aan ’n pad wat sal lei na finansiële welstand – nie as ’n eindbestemming nie, maar as ’n weg tot vryheid.

Laastens, waar is ’n beter plek om myself toe te wy aan bogenoemde ideale anders as die stuk aarde waar ek gebore was en waar my diepste wortels steeds geanker lê?

______________________