Wat mense doen

WOENSDAG 28 FEBRUARIE 2001

Die dinge wat mense doen vir geld. En dan, die dinge wat mense doen vir ander redes.

Ons almal het geld nodig, maar die maniere wat ons kies om ’n bietjie kapitaal bymekaar te skraap, verskil. Sommige mense produseer goed en verkoop dit aan ander; sommige mense dra by tot die vervaardiging van artikels wat deur ander mense verkoop word. Sommige mense koop dinge op een plek en verkoop dit dan op ’n ander plek teen ’n wins. Ander mense bou of ontwerp huise en ander geboue; ontwerp of bou brûe, damme, paaie en ander infrastruktuur; versier ander mense se huise; knip hare; maak huise en ander geboue skoon; reis na die ruimte; leer ander mense dinge wat hulle nie geweet het nie; bestudeer allerhande onderwerpe en word dan betaal vir hulle studies; vlieg vliegtuie tussen stede en lande; seil skepe en bote oor riviere, mere en/of oseane; verkoop produkte namens ander mense of besighede; regeer oor miljoene mense; verskaf administratiewe dienste aan besighede, instellings, of aan die regering; soek en arresteer kriminele; verdedig kriminele en soms onskuldiges in howe; verskaf ander regsdienste aan mense; dien as geregsdienaars in howe en maak besluite aangaande die skuld of onskuld van mense; hou wag oor kriminele in tronke; steel ander mense se besittings en verkoop dit vir kontant of ruil dit vir iets anders en verkoop dan daai items vir kontant; vermoor sekere mense teen ’n fooi; lei of dien in ’n weermag of enige ander militaristiese organisasie ter verdediging van ’n nasie of gebied; dien as huursoldate in konfliksituasies; luister na ander mense as hulle praat oor hulle probleme en probeer dan advies gee; dien as gidse op toere; skryf stories of gedigte of essays of artikels, en verkoop dan wat hulle geskryf het – of probeer om dit te verkoop; vertaal stories of ander materiaal wat ander mense geskryf het; skep oudiovisuele weergawes van stories; bespeel musiekinstrumente of sing vir die vermaak van ander; komponeer musiek of skryf liedjies en verkoop dan hulle werk; reguleer die verkeer; jaag karre, motorfietse, trokke, bote of enige ander masjienaangedrewe voertuie of vaartuie in kompetisie met ander mense; beoefen ander sportsoorte op ’n professionele vlak in kompetisie met ander atlete; bereken die inkomste en uitgawes van individue of besighede om die owerhede tevrede te stel dat die mense eerlike besigheid doen; adviseer ander mense oor hoe om geld te maak; ontvang geld van individue of besighede namens die regering; ontvang geld van individue of besighede namens kriminele organisasies; vermaak ander mense deur grappe of stories te vertel, of deur in sirkusse op te tree, of deur karakters te vertolk in films of toneelstukke; herstel dinge wat gebreek is; berei kos en drinkgoed voor vir ander mense om te geniet; bedien kos en drinkgoed aan ander mense; verseker die gladde bestuur van ’n besigheid of instelling namens ander mense of die regering; bemark ander mense, produkte of besighede; verskaf seksuele dienste aan meestal mans; dans kaal of halfkaal vir die plesier van geklede mans en somtyds vrouens; verskaf ’n wye reeks dienste aan ander mense of besighede in die naam van ander besighede of die regering; lewer pos af; neem foto’s en verkoop kopieë daarvan; ontwikkel foto’s vir ander mense; verskaf inligting deur middel van massakommunikasiemedia; verskaf inligting op geheime wyses; ondersoek ander mense of gebeure en rapporteer hulle bevindings teen ’n fooi; verskaf gesondheidsdienste aan mense; verf huise of ander geboue; ontwerp tuine of ander landskappe, of hou tuine of ander landskappe in goeie kondisie; ontwerp materiaal wat mense se aandag sal trek vir kommersiële of ander doeleindes; verkoop hulle organe, sperm, of veilige hoeveelhede bloed; ondergaan mediese toetse teen vergoeding; versorg of beskerm fauna en/of flora; tree op as bemiddelaars tussen partye met botsende agendas; bied hulle gespesialiseerde dienste of kennis aan mense op ’n vryskutbasis; onderhandel vir die vrylating van gyselaars; neem mense gyselaar of ontvoer mense en laat hulle dan weer vry vir groot hoeveelhede geld; ontwerp produkte wat deur ander vervaardig sal word; teel lewende hawe of kultiveer groente of vrugte om dit op markte of langs die pad te verkoop; blus vure; verskaf gesondheidsdienste aan diere; maak jag op diere of vang vis of ander see-organismes en verkoop wat hulle doodgemaak of gevang het; tree op as afrigters van atlete ter voorbereiding van kompetisie, of van diere ter voorbereiding van vermaaklike aksies vir die genot van ander mense; neem goed wat mense nie meer wil hê nie plus ou koerante en vrot kos en sulke goed uit woonbuurte na afgebakende areas buite die dorp of stad; kultiveer blomme en/of bome en verkoop dit; vervals dokumente of produseer namaaksels van ander waardevolle artikels; tree op as tolke tussen sprekers van verskillende tale; restoureer huise of ander geboue, of ou motorkarre of meubels, en verkoop wat hulle gerestoureer het; vervoer siek of beseerde mense na hospitale of klinieke; versorg siekes of bejaardes; versorg kleuters of jong kinders vir kort periodes gedurende die dag of soms in die aand; bestuur huishoudings vir ander mense; verskaf arbeid aan boere; bou, teer, of hou paaie in stand; of vervoer goedere en/of mense per trok of trein van een plek na ’n ander. En sommige mense spandeer hulle dae deur materiaal te selekteer wat deur ander mense geskryf is sodat dit uiteindelik gepubliseer en verkoop kan word teen ’n wins.

Mense spandeer ook tyd aan ander dinge, maar vir ander redes as finansiële kompensasie. Hulle versamel seëls; plant bome of blomme; sny die gras; verf hulle huise; komponeer musiek; of hulle skryf joernale, dagboeke, briewe, en ander privaat stukke literatuur wat nie bedoel is vir kommersiële publikasie nie. Mense lees ook boeke, koerante of ander literatuur; kyk flieks; speel gholf of tennis of rolbal of sokker of enige van dosyne ander sportsoorte; ry rond in karre of op fietse of motorfietse; seil bote; vlieg vliegtuie; gaan op daguitstappies; kopuleer met ’n tweede party (en soms ook ’n derde party tydens dieselfde sessie); kyk TV; maak die huis skoon; neem foto’s; versorg geliefdes; spandeer tyd en geld aan liefdadigheid; help mense in nood; maak dinge reg wat gebreek is; restoureer ’n huis, ou meubels, of ’n ou motorkar vir persoonlike gebruik; speel video- of rekenaarspeletjies; swem; gaan op pieknieks; doen fisiese oefening; maak modelvliegtuigies, -bote of -karre; doen houtwerk; sit legkaarte aanmekaar; leer om ander tale te praat; bespeel musiekinstrumente; sing liedjies (alleen of saam met ander mense); versorg troeteldiere; versier huise; kook kos; besoek vriende of familie; steel kos of ander artikels vir persoonlike gebruik; veroorsaak liggaamlike en/of geestelike skade aan ander; gebruik dwelms; drink gevaarlike hoeveelhede alkohol; dans, alleen of met ander mense; luister musiek; doen inkopies; gaan uit saam met vriende; woon musiekkonserte of ander vertonings van ’n kunstige aard by; maak klere; maak tuisvideo’s; trou en kry kinders; ry resies met ander mense in karre of op fietse of motorfietse; speel kaart of bordspeletjies; spandeer ure op die Internet; reis na ander lande; besoek museums, kunsgalerye of ander besienswaardighede; woon godsdienstige samekomste by; rook sigarette of gebruik ander tabakprodukte; luister na wat ander te sê het oor hulle probleme; bespreek hulle eie probleme met ander mense; voer argumente, kry stry of debatteer omstrede onderwerpe; stort of vat ’n bad; slaap of vat middagslapies; trek aan, skeer, borsel tande, of doen ander dinge ter wille van persoonlike higiëne; luister na die radio; gaan stap; doen window shopping; vertel grappe; maak materiële besittings bymekaar; spog oor hulleself; raak betrokke in kroeggevegte; woon sportbyeenkomste by; knoop buite-egtelike verhoudings aan; koop persente vir ander mense; hou verjaarsdagpartytjies; vier Kersfees en/of ander godsdiensverwante feesdae; organiseer en neem deel aan massa-optogte en betogings; vandaliseer geboue en/of ander infrastruktuur; martel diere of ander mense; gaan strand toe en lê in die son om die kleur van hulle velle te verander; vang vis; raak mal en eindig op in inrigtings vir geestelik versteurdes; doen poppespel; versprei siektes; raak verlief; agtervolg ander mense; bestudeer menslike gedrag van ’n afstand af; leer hulle kinders maniere; vertel leuens; speel in skool- of gemeenskapstonele; verdedig hulle eiendom en medemens van ander wat hulle skade wil aandoen; was hulle karre; was wasgoed; was skottelgoed; bid of mediteer; aanbid ander mense, afgode, of ’n religieuse entiteit; vee stof en vuilheid uit hulle huise; tel gemors op; maak spinnekoppe en ander insekte in hulle huise dood; berei drankies of ander drinkgoed voor vir hulself en/of vriende en familie; steek geboue of ander goed aan die brand; kamp uit; maak kinders of ander mense skrik; staar na die sonopkoms of sonsondergang; staar na die wolke en reken hulle sien vorms; dink oor die betekenis van die lewe; kontempleer die moontlike doel van hulle bestaan; maak telefoonoproepe na vriende of familie (miskien om uit te vind of húlle weet wat die betekenis van die lewe is); vang skoenlappers; gaan dieretuin toe om na ander diere te staar; dink dinge uit wat hulle lewens geriefliker kan maak; bedek hulle gesigte met poeiers en/of ander grimering; soen ander mense; omhels en hou hande vas; maak gekke van hulleself tot die vermaak van ander; leer Oosterse gevegskuns; verafsku hulleself; kritiseer ander; versamel foto’s van hulleself en van vriende en familie en rangskik dit in foto-albums; vertel stories oor hul eie lewens of die lewens van mense wat hulle ken, of vertel oor gebeure en insidente waarvan ander mense hulle vertel het; fantaseer oor mense met wie hulle nie tans intieme verhoudings het nie; dagdroom oor wat hulle sal doen as hulle die Britse Lotery wen; herrangskik hulle meubels; dikteer testamente aan prokureurs; spandeer tyd in tehuise vir bejaardes; speel brug elke Donderdag; speel kegelbal elke Vrydag; blaai deur boeke in boekwinkels; leen boeke uit biblioteke; skilder of teken prente; stel wat-om-te-doen-lyste op; bekommer hulleself oor die toekoms; herstoffeer stoele en rusbanke; sing in die stort; skei; gaan tronk toe; hardloop weg van die huis af; neem deel aan sosiale of politieke rewolusies; of vat die verkeerde afdraai en kyk nooit terug nie. En sommige mense, glo dit of nie, doen absoluut niks.

______________________

Die doel van my lewe – derde en finale deel

——————–

Vorige deel: Die doel van my lewe – (soort van) deel twee

——————–

“Like [the Scottish moral philosopher] Adam Smith and others, [the German intellectual] Von Humboldt felt that at the root of human nature is the need for free, creative work under one’s own control.” ~ Noam Chomsky, Secrets, Lies And Democracy

Ek verdien geld, om ’n paar van die basiese behoeftes wat ons bespreek het te vervul, deur Engelse lesse aan te bied vir Taiwannese kinders. My weeklikse werkskedule bestaan uit ’n lappieskombers van klasse by verskillende skole – ’n paar ure hier, ’n paar daar, en so aan. Om te kwalifiseer vir die dokumente om wettiglik in Taiwan te kan woon, hoef ek slegs elf ure per week klas te gee by die skool wat my werkspermitaansoek elke jaar borg (ek doen in werklikheid slegs agt ure per week by hierdie instelling). Elke uur wat ek in ’n klaskamer spandeer meer as die elf ure wat ek wettiglik per week moet klasgee, vermeerder my inkomste. Ek is egter altyd bewus van die feit dat ek nie verplig is om die ekstra ure in ’n klaskamer te spandeer nie. Om nie enige ekstra klasse te doen nie, sal natuurlik ’n negatiewe uitwerking hê op my kontantvloei, en daar is ’n grens wat liefs nie oorgesteek moet word nie.

Elke uur wat ek nié in ’n klaskamer staan om my inkomste te vermeerder nie, is ’n ekstra uur wat ek kan spandeer aan dinge waarin ek werklik belangstel. Gedurende die laaste paar maande was ek druk besig om my klasgee-skedule te herrangskik, en voortdurend te heroorweeg. Die hoofmotivering was om myself meer tyd te gee vir wat Chomsky noem, “free and creative work under one’s own control”.

Ek het ook ’n eenvoudige teorie geformuleer wat verduidelik dat mense slegs volhoubare geluk en vervulling kan ervaar as hulle skeppers is. (Die verbruikerskultuur word, volgens hierdie teorie, beskou as die laagste vorm van kreatiwiteit. Dit werk soos volg: mense het nodig om te skep, maar in stede daarvan om op ’n behoorlike wyse kreatief te wees, gaan hulle winkels toe, maak keuses, en koop dan klere, juweliersware en ander artikels waarmee hulle uitdrukking kan gee aan hulle kreatiewe natuur. Sodoende bevredig hulle hul behoefte aan kreatiwiteit tot ’n mate, hoewel dit in ’n laer graad van kreatiewe proses is as om byvoorbeeld te skilder of musiek te komponeer.)

Voordat ’n mens egter by die Kreatiewe Fase van jou lewe arriveer, moet jy eers die mees basiese uitdaging die hoof bied, naamlik die stryd om elementêre oorlewing. Vir baie mense op hierdie planeet is elementêre oorlewing ’n daaglikse gesukkel. Hulle neem niks as vanselfsprekend nie – nie kos of water, skuiling, of enige iets anders wat baie mense in die middel en hoër strata van die moderne samelewing ag as net nog ’n item op die maandelikse begroting nie. Hulle daaglikse lewens bestaan uit ’n worstelstryd om oorlewing. (Tog kan nie eens hierdie mense die basiese behoefte om te skep ignoreer nie. Hulle skryf of skets teen mure, of hulle kerf beelde verteenwoordigend van hulle lewens uit hout, of klip.)

In veral die middel en hoër strata van die moderne geïndustrialiseerde wêreld slaag meeste mense egter redelik goed daarin om die basiese stryd om oorlewing die hoof te bied. Hulle woon in huise of woonstelle met lopende water en elektriese krag, en hulle het stapels kosvoorraad in yskaste en kombuiskaste (en soms gerieflik na aan die TV). Talle het toegang tot geld in ’n bankrekening, of het kredietkaarte waarmee hulle na nabygeleë plekke kan gaan om die kos te kan koop wat hulle nodig het om aan die lewe te bly. Hulle het ook toegang tot mense wat spesiaal opgelei is om hulle te versorg wanneer hulle siek of beseerd is. ’n Kru, daaglikse stryd om fisiese oorlewing is nie meer deel van die moderne samelewing nie (vir die meeste van die burgers van die moderne samelewing, in elk geval). Om ekonomies aktiefte wees, as beide arbeiders en as verbruikers, het die basiese stryd vervang wat ons voorouers se lot was in meer primitiewe tye.

Toe die antieke Grieke en Romeine die betekenis van die lewe, idees oor Goed en Sleg, en die noodsaaklikheid van geluk gekontempleer het, het hulle samelewings ook reeds verby die primitiewe stryd om fisiese oorlewing gevorder. Hulle kon inderdaad die luuksheid van filosofie bekostig. As Sokrates of Plato elke dag ’n spies moes gryp om ’n wilde vark te gaan jag in die bosse, om hulleself en hulle families aan die lewe te hou, sou hulle nie tyd gehad het om in mooi geboue rond te sit en die fyner punte van menslike bestaan te bespreek nie. Dieselfde kan gesê word van Michelangelo of Leonardo Da Vinci, en die tyd en omgewings waarin hulle geleef en gewerk het. As hulle elke dag moes jag, of voedsel in die woud moes versamel, of klein lappies grond moes bewerk sodat hulle en hulle meesters graan kon hê vir brood, sou hulle definitief nie nog tyd gehad het om katedrale te beverf, of portrette te skilder van ryk handelaars se vrouens nie.

Sekerlik kan dit gesê word dat Sokrates & kie nie net filosofiese vraagstukke gekontempleer het tot diep in die agtermiddag omdat hulle gehou het van hulle eie stemme nie, maar omdat hulle nodig gehad het om sekere vrae te vra; dat die kreatiewe, intelligente proses van antwoorde bedink aan hulle ’n mate van bevrediging besorg het, kan ook nie betwyfel word nie. Selfde met Da Vinci en sy kollegas in die wêreld van die skeppende kunste; hulle het heel waarskynlik nie net geskilder omdat hulle gehou het van verfspatsels op hulle gesigte, of omdat hulle gereken het kuns is ’n orraait manier om ’n paar silwerstukke te verdien nie – hulle skeppende werk was ook, so glo ek, gedryf deur ’n inherente begeerte om te skep.

’n Denker van Sokrates se kaliber word nie sommer raakgeloop in enige moderne universiteit of akademiese instelling nie, en bitter min skilders is in die klas van Da Vinci. Omdat ons almal dieselfde basiese “ontwerp” deel, glo ek egter dat die behoeftes waaraan antieke filosowe en die meesters van die Renaissance uitdrukking gegee het in hulle onderskeie werke, dieselfde behoeftes is wat ook ons in die 21e eeu dryf tot skeppende ondernemings (al ervaar ons behoeftes op verskillende maniere, en in verskillende grade van intensiteit).

Ervaar ons dus almal die behoefte om kuns, of musiek, of filosofiese werke te skep, of te produseer? Nee. Dit is waar dat baie van ons onsself gelukkig ag om net elke dag werk toe te kan gaan, by die huis te kom in die aande, aandete te geniet, en óf op die hond óf op die TV te gil (afhangende van watter een ons eerste irriteer). Min van ons is egter tevrede met ’n lewe wat beperk is tot hierdie dinge. Ons rangskik die dekor van ons woonplekke, plant die tuin vol blomme, koop mooi goed vir die huis, en maak kinders groot. In baie gevalle is ons nie eens bewus daarvan dat hierdie dinge fundamenteel kreatief is nie. Ons sien dit byvoorbeeld as ’n natuurlike resultaat van die huwelik om kinders te verwek, en tog is die proses van kinders grootmaak een van die mees kreatiewe van alle skeppende prosesse – om betrokke te wees in die skepping van ’n nuwe mens.

Dit is reeds genoem dat Stryd om Oorlewing nie dieselfde is as ’n paar eeue of millennia gelede nie. Die gedagte dat stryd, per se, deel is van die verre verlede, is egter baie ver van die waarheid af. Hoewel ons nie meer fisies ’n leeu of ’n beer uit hulle grotte hoef te stoei nie, stry ons steeds voort op talle ander maniere. En in sommige gevalle is dit nie veel minder angswekkend as om weg te hardloop van ’n gewonde blouwildebees nie.

Ons stryd vandag, tot ’n groot mate, is egter nie meer fisiek nie. Die interessante ding is dat ons steeds somtyds fisieke krag meer bewonder as intellektuele krag, en waagmoed in ’n situasie wat ’n fisieke bedreiging is meer as manjifieke talent op die gebied van kuns. Vele respekteer steeds die vermoëns wat hulle aan die lewe sou gehou het 5000 jaar gelede, ongeag die gebrek aan geleentheid vir toepassing daarvan op hulle werklike daaglikse lewens in ’n veel meer gesofistikeerde wêreld.

Ons word gebore met die instink om te veg, en om die oorhand te kry oor dit wat ons bestaan bedreig. Maar wat gebeur met hierdie instinkte wanneer ons wêreld veilig genoeg raak, en ons nie meer ons vermoëns om fisiek te veg kan slyp op die reuse tande van ’n mammoetbul nie?

Die lewensenergie en die instinkte waarmee ons gebore word, is dieselfde as die lewensenergie en instinkte waarmee ons oervoorouers gebore was. Laasgenoemde het geleef in baie primitiewer, en baie gevaarliker omgewings. Vandag stry en baklei ons onder mekaar, en net soms is hierdie argumente dit werd om onthou te word. Ons kla, en ons kerm, en ons kritiseer elke persoon en elke ding wat ons sensitiewe karakter net effens irriteer …

———————

[En dis so ver as wat ek gekom het met hierdie ambisieuse stuk.

My vraag aan die einde was dit: Wat maak ons met ons vegtersinstink in ’n wêreld wat op soveel wyses verskil van die primitiewer wêreld van ons voorouers? Sommige mense soek – bewustelik en berekend, of sonder om daaraan te dink – na geleenthede om steeds hierdie instink te benut. Voorbeelde wissel van professionele atlete (boksers sou die beste voorbeeld wees), tot soldate, jong gangsters wat tyd spandeer in omgewings waar hulle weet konflik ’n belowende moontlikheid is, tot mense wat alewig rede soek vir ’n argument.

Is daar ’n alternatief? Die idee wat ek met groot entoesiasme aan die einde wou voorstel (voor my aandag afgetrek was), is dat ons die vegtersinstink waarmee ons gebore word, moet gebruik as kreatiewe energie as ons dit nie meer hoef te gebruik, op ’n daaglikse basis, vir fisieke stryd ter wille van basiese oorlewing nie; anders mors ons dit op simpel argumente, nuttelose gekerm, en allerhande up-to-no-good ondernemings. Sekerlik is daar ook steeds areas waar hierdie instink in sy meer primêre vorm aangewend kan word tot ’n goeie doel – voorbeelde sluit in brandweer-, noodhulp-, en polisiedienste.

Het ek die oorspronklike vraag na die doel van my lewe opgelos? Nog nie. Het ek meer duidelikheid gekry oor wat ek wil doen met my lewe, of wat betekenis aan my bestaan sal gee? Het ek uitgewerk wat die rede is vir my bestaan? Het ek geslaag daarin om kategories te verklaar wat ’n mens gelukkig maak? Wel, ’n paar belangrike vrae is geformuleer, en ’n paar moontlike antwoorde getoets. Die proses gaan voort.]

______________________

Die doel van my lewe – (soort van) deel twee

——————–

Vorige deel: Die doel van my lewe – deel een (e)

——————–

Die soektog na antwoorde op die vrae wat die mens al jaag sedert die ontwaking van intellektuele nuuskierigheid produseer gewoonlik verskeie moontlikhede. Maar net wanneer jy optimisties begin raak oor jou filosofiese vermoëns, besef jy dat jy nooit daarin geslaag het om die vraag behoorlik te formuleer nie. Wat is dit wat ons wil weet? Wil ons weet hoekom ons gebore is? Wil ons weet of ons ’n spesiale doel het wat ons moet vervul? Wil ons oortuig wees daarvan dat ons lewens waarde en betekenis het? Wil ons weet wat ons moet doen om gelukkige en vervullende lewens te lei? Hoekom wil ons gelukkige en vervullende lewens lei?

Meeste van ons het sekere verwagtinge van onsself, van wat ons graag sal wil bereik. As deel van ons grootwordproses kyk ons na wat ander doen, en ons identifiseer – bewustelik of nie – sekere mense as voorbeelde. Ons dink aan hoe dit sal wees om dieselfde dinge te doen as wat hierdie mense doen, of gedoen het, en om soortgelyke resultate te bewerkstellig. Maar hoekom wil ons hierdie doelwitte nastreef? Hoekom wil ons ons verwagtinge realiseer? Hoekom het ons in die eerste plek verwagtinge van onsself?

Die Griekse filosoof Plato het beweer dat omdat ons vrees om te verdwyn in die nietigheid, ons onsterflikheid wil bewerkstellig. Ons kyk na die diereryk, en ons hoop dat ons lewens meer waarde het as dié van ’n rot of ’n kameelperd. Ons is bewus van die delikaatheid van ons eie lewens, maar ons is ook bewus van sekere unieke kwaliteite en vermoëns waaroor ander diere nie beskik nie.

Die oortuiging dat ons meer moet bereik in ons leeftyd as wat ’n wilde dier sal bereik in syne, blyk ’n natuurlike resultaat te wees van ons superieure intellektuele vermoëns. As ons nié meer behoort te doen met ons lewens as die gemiddelde dier nie, waarom beskik ons dan oor vermoëns wat soveel meer gevorderd is as ons primaatneefs en -niggies aan wie ons die naaste verwant is? Ons begin vrae te formuleer wat ons nader kan bring aan wat dit beteken om “mens” te wees. Ons begin wonder oor die “betekenis van die lewe”, of daar ’n spesifieke rede is hoekom ons gebore is, of daar ’n doel is vir ons bestaan.

Ek vermoed dat hierdie vrae nie bloot verskillende weergawes is van dieselfde basiese soeke nie, en dat dit derhalwe nodig is om verskillende antwoorde aan elke vraag te gee. Ek wil verder voorstel dat ’n mens aanvanklik konsentreer op ’n enkele een, naamlik die vraag na wat jou gelukkig maak. (Vele sal protesteer dat persoonlike geluk tog so selfsugtig is, en moet ons dan nie streef na iets meer edel nie? Laasgenoemde is ’n onderwerp wat later aangeroer sal word; die leser sal ook vind dat ’n meer edel strewe nie teenstrydig is met die primêre emosie wat ons “geluk” noem nie. Die moontlikheid van geluk speel verder ’n sentrale rol in die oortuiging dat die lewe die moeite werd is, hoe mense ook al kies om te definieer wat hulle gelukkig maak – hetsy onophoudelike vermaak, of toewyding aan ’n goeie saak.)

Is daar ’n antwoord op wat ’n mens gelukkig maak wat, indien nie universeel nie, ten minste breed genoeg toegepas kan word? Ek glo daar is.

Dis op oomblikke soos hierdie wat sommige lesers dalk ’n lewensveranderende openbaring verwag. Hulle sien moontlik in hulle geestesoë hoe ek my keel skoonmaak, die mikrofoon met geswete vingers vasklem, en begin praat, stadig, met elke woord fyn opgeweeg. Dan, na hulle my magiese uiteringe beluister het, mag hulle hulself dalk voorstel hoe hulle terugdeins, en dan met agting prewel: “Sjoe! Dis dan waarmee ’n mens vorendag kom as jy jare spandeer in eensame isolasie in ’n poging om ’n antwoord te vind! Ek is so verlig dat jy vir my hierdie wonderlike woorde gegee het! Dis nou duidelik dat ek dit self nooit sou kon uitwerk nie …”

Die waarheid is, gelukkig vir almal van ons, veel minder dramaties (al hét dit my jare van moontlik onnodige semi-eensame opsluiting geverg om uit te werk). Wat ’n mens nodig het, is die drie dinge wat reeds breedvoerig bespreek is. Vir dié wat nie mooi die patroon raakgesien het nie, hier’s dit weer: ’n mens het liefde nodig, en jy’t geld nodig, en dan het jy iets nodig wat jy geniet om te doen – op jou eie, sal dalk wys wees om by te voeg. (Goeie gesondheid kan as ’n addisionele vereiste genoem word, nou dat ek daaraan dink). As hierdie elemente deel is van jou lewe tot ’n bevredigende mate, is jy ten minste op pad na ’n bestaanstoestand wat “persoonlike geluk” genoem kan word, en mag jy dalk net oortuig wees daarvan dat die lewe die pyn en teleurstelling werd is wat soms onvermydelike bestanddele is van ons bestaan.

’n Ekstra woord van advies sal hier nie onvanpas wees nie: Balans móét gehandhaaf word. As die balans versteur word, sal dit wees soos ’n towerformule wat nie werk nie omdat jy die woorde in die verkeerde volgorde geuiter het, of omdat jy iets uitgelaat het. As jy te veel tyd spandeer om geld te maak, en jy jou verhouding met die persoon (of persone) wat jy liefhet skade aandoen, sal dit die toorkrag verbreek. Aan die ander kant, as jy die heeldag die bed warm lê met jou lewensmaat, gaan dit nie werk as jy die bankbestuurder meedeel dat liefde belangriker is as geld as hy wil weet waar die maandelikse huispaaiement is nie. Die derde ding is ook essensieel om die eerste twee aan te vul, en die hele storie te balanseer. Verhoudings verloop nie altyd vlot nie, en soms maak iemand by die werk jou pogings om ’n inkomste te bewerkstellig nog meer sieldodend as wat jy verwag dit moet wees. Op sulke tye help dit om te dink daaraan dat jy ’n bietjie kan gaan visvang, of dat jy later weer jou kitaarsnare kan sit en pluk op die agterstoep.

Daar het jy dit dan, soos jy sekerlik nog altyd vermoed het: liefde, geld, en iets wat jy doen vir die suiwer genot daarvan. Dit hang van jouself af watter een die belangrikste is, of watter een die meeste van jou tyd verdien. Persoonlik dink ek ons kan almal doen met ’n kitaar, maar nie eers Jimi Hendrix kon oorleef sonder liefde of geld nie. En onthou, die kennis dat brood jou honger kan wegvat, is nie voldoende om jou maag op te vul nie. Jy moet uitgaan en vind wat jy nodig het, anders gaan jy opeindig as ’n eensame en honger dwaas, maak nie saak hoeveel jy weet of verstaan nie.

Dit bring ons dan by die einde van hierdie deel van die bespreking. Indien jy egter jouself bevind tussen ’n klein groepie mense wat nie tevrede is met genoeg geld, ware liefde en ’n behoorlike stokperdjie nie, nooi ek jou uit om voort te lees aan die derde en finale deel van hierdie stuk.

——————–

Volgende deel: Die doel van my lewe – derde en finale deel

——————–

Die doel van my lewe – deel een (e)

——————–

Vorige deel: Die doel van my lewe – deel een (d)

——————–

Het ek die Een Vinger Ding opgelos? Is liefde, soos baie vermoed, die antwoord? Gee “romanse, kameraadskap en toewyding” betekenis aan ons lewens, en ’n rede om te leef? Dit mag sinies klink, maar ek is nie heeltemal tevrede nie.

Dit is waar dat ons liefde nodig het, en dat dit ons in staat stel om die Groot Vraag tot ’n bevredigende mate te beantwoord. Ek het egter tot die konklusie gekom dat ons ten minste twee ander dinge nodig het om die legkaart te voltooi. Eerstens moet ons ’n manier vind om die voortdurende bevrediging van ons materiële behoeftes – insluitende voedsel op ’n daaglikse basis en beskerming van die elemente – te verseker (reeds aangeraak ’n paar paragrawe terug). In die taal van die moderne tyd beteken dit een ding: geld. Tensy ons een of ander lotery wen, impliseer dit verder dat ons nodig het om werk te doen, om hierdie geld te verdien op ’n gereelde basis. In die tweede plek – of naas liefde en geld, die derde stuk van die legkaart – het ons iets nodig wat ons geniet om te doen. Sommiges noem hierdie aktiwiteit ’n stokperdjie; ek verkies om dit Die Derde Ding te noem.

Laat my toe om kortliks die betekenisvolle impak te verduidelik wat Die Derde Ding het op die moontlikheid van geluk en vervulling in ons lewens. Hierdie ding – of dit nou ’n aktiwiteit, of die bemeestering van een of ander vermoë is, of doodgewoon net om dinge te versamel – is waarop vele van ons die meeste van ons tyd sóú spandeer as ons dit nie moes spandeer om ons maandelikse salaristjeks te verdien nie. Die redes hoekom ons hierdie Derde Dinge najaag, wissel van ontspanning tot die uitdaging wat dit ons bied tot die sin van eiewaarde wat dit tot gevolg het. Die onderliggende beginsel is egter dat ons dit geniet.

Party mense sal argumenteer dat hulle dit geniet om seëls te versamel, maar dat hulle dit nie noodwendig voltyds sal wil doen nie. Hulle sal verder argumenteer dat hulle geniet om te doen wat hulle gekies het om geld mee te verdien (as dit nie is om skaars seëls te versamel en dit teen ’n wins te verkoop nie). Hierdie argumente bevestig, tot ’n mate, die beginsel dat ons iets nodig het wat sommige ’n stokperdjie noem – wat saakmaak is dat dit iets is wat ons geniet.

Realistiese gesproke behoort die werk wat ons kies om ons spreekwoordelike brood en botter mee te verdien iets te wees waarin ons naastenby geïnteresseerd is, en wat ons tot ’n redelike graad geniet om te doen. ’n Professionele fotograaf is ’n goeie voorbeeld van iemand wat ’n inkomste bewerkstellig op ’n terrein waarin hy of sy werklik belangstel. Dit mag dalk selfs die behoefte aan ’n Derde Ding verminder, want die wyse waarop hierdie fotograaf geld verdien, verskaf reeds die nodige vervulling van die derde deel van die formule. Indien jy egter nie so geseënd is met die vermoë om goeie beroepskeuses te maak nie, of vanweë ander redes nie jou besoldigde situasie geniet nie, het jy ’n aparte belangstelling of aktiwiteit nodig om die formule te laat werk.

Balans is ’n verdere faktor wat in berekening gehou moet word. ’n Lewensmaat vervul ’n hele reeks behoeftes, net soos jy (hopelik) dieselfde behoeftes vervul vir hom of haar. Almal weet egter dat liefde nie die huur betaal nie (as ’n karakter in ’n fliek dit nie al gesê het nie, is ek seker daarvan jou ma het dit al genoem). Jy of jou lewensmaat, of albei, het dus ’n inkomste nodig waarmee die huur of huispaaiement betaal kan word, kos en klere gekoop kan word, en soos meeste mense in die ontwikkelde wêreld al agtergekom het sedert die Industriële Rewolusie, om veel meer ander artikels aan te skaf as wat ’n mens werklik kan bekostig en/of nodig het. As die werk wat jy doen vir ’n inkomste jou ’n mate van genot en satisfaksie gee, het jy reeds begin om ook die behoefte te bevredig wat gewoonlik gedek word deur “dit wat mense in hulle vrye tyd doen vir plesier” (soos die woordeboek “stokperdjie” definieer).

Jy’t dus nou genoeg kos in jou maag om jou te hou vir ’n paar ure, en jou onvolmaakte naaktheid is beskerm teen die wind en weer. Jy’t ’n behoorlike dak oor jou kop, ’n relatiewe goeie begrip van die kosmos, romanse en intieme gemeenskap is daagliks deel van jou lewe, en jy sny die gras elke tweede Saterdag vir jou pret en plesier terwyl jy dink aan jou seëlversameling. Maar steeds voel jy ’n ongemaklikheid knaag aan jou binneste. En maak nie saak hoe hard jy probeer nie, jy kan nie die vraag onthou wat ons gekontempleer het toe hierdie hele bespreking begin het nie.

——————–

Volgende deel: Die doel van my lewe – (soort van) deel twee

——————–

Die doel van my lewe – deel een (d)

——————–

Vorige deel: Die doel van my lewe – deel een (c)

——————–

Universele verskynsel, wysheid uit Afrika en Noord-Amerika, die tronkbaas in die fliek, en my ma, bevestig derhalwe almal dieselfde ding: Ek het ’n hond nodig. Is dit nie een van die hoofredes hoekom mense troeteldiere aanhou nie? Om hulleself te kompenseer vir die afwesigheid van menslike geselskap! Of as hulle dan gelukkig genoeg is om daagliks hulle lewe met ander te deel, om iets te hê om mee te gesels as die gewone geselskap nie in die bui is nie, of tydelik afwesig.

’n Troeteldier het egter meer waarde as net om iets te hê wat terugblaf as jy praat, en het ’n meer betekenisvolle uitwerking op die mens se psige as net ’n bietjie vermaak as hy vir jou toertjies doen. Om ’n troeteldier te hê, is om te ervaar hoe dit voel as ’n ander lewende wese jou nodig het – iets buite jou wat nodig het dat jý lewendig moet wees. Dit gee ons ’n gevoel van waarde. Dit laat ons voel asof daar ’n doel in ons lewe is, ’n rede vir ons bestaan. (Die idee dat jy aan die lewe moet bly om vir Bruno twee keer per dag ’n bak korrels te gee, word natuurlik in ’n nuwe perspektief geplaas die oomblik as jy daaraan dink dat hy heel moontlik straataf sal draf en elders anders korrels sal gaan soek as jy aanhou om filosofie met hom te praat.)

Ons het ander mense nodig – soos daar reeds uitgewys is, en selfs meer as wat ons troeteldiere nodig het – om vanselfsprekende redes: Ons het nodig om êrens te behoort, ons het kameraadskap nodig, en in die geval van gewoonlik intieme verhoudings, voel ons ook die behoefte aan om voort te plant. In ’n onlangse fliek oor ’n troue-sanger, kom die hoofkarakter by ’n punt waar hy vir sy vriend sê dat, van daardie oomblik af, beide van hulle “free and happy” gaan wees. Sy vriend maak sy glas whiskey toe in een sluk leeg en antwoord, “I’m not happy. I’m miserable.” Hy gaan toe voort om te verduidelik dat, ten spyte van sy reputasie as ’n enkellopende Romeo, hy net iemand soek om hom vas te hou, iemand wat hom kan vertroos met die woorde dat alles sal uitwerk. Gooi hierby die idee van die ons van ’n verhouding, en ’n mens raak toenemend oortuig van die feit dat jy êrens behoort as jy in ’n betekenisvolle verhouding is met ’n ander persoon. ’n Franse madame wat troos (en soms liefde) haar besigheid gemaak het in ’n ander fliek, som die redes vir die intieme verhouding tussen twee mense op as “romanse, kameraadskap, en toewyding”. ’n Verhouding van hierdie aard het ook die addisionele bonus dat jy iemand het om mee te gesels as jou troeteldier elders anders besig is. En om ’n bietjie speserye by die brousel te gooi, het jy natuurlik iemand saam met wie jy die kuns van voortplanting kan verfyn.

Om belangrik te wees vir iemand anders, om iemand te hê in jou lewe wat jou as ’n onontbeerlike deel van sy of haar lewe beskou, gee betekenis aan jou bestaan. Dis ’n eenvoudige ooreenkoms, maar dit werk: Ek sal betekenis gee aan jou lewe, as jy betekenis gee aan myne.

——————–

Volgende deel: Die doel van my lewe – deel een (e)

——————–